English .png)
มาตรฐาน ATEX & IECEx สำหรับ Explosion Proof — สิ่งที่ต้องรู้ก่อนเลือกหลอดไฟกันระเบิด
การเลือกหลอดไฟกันระเบิดในโรงงานปิโตรเคมี โรงงานก๊าซ หรือพื้นที่ที่มีฝุ่นระเบิดได้ ต้องอาศัยความเข้าใจมาตรฐาน ATEX และ IECEx อย่างถูกต้อง เพราะการเลือกผิดอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต คู่มือนี้จะช่วยให้คุณอ่านป้ายมาตรฐาน เข้าใจ Zone และเลือก Explosion Proof ได้ถูกต้อง
ปรึกษาวิศวกรเรื่อง ATEX ฟรีอัพเดทล่าสุด: พฤษภาคม 2026 · เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight ผู้เชี่ยวชาญด้าน Explosion Proof Lighting
ATEX คืออะไร? และ IECEx ต่างกันอย่างไร?
ย่อมาจาก "ATmosphères EXplosibles" (ภาษาฝรั่งเศส) เป็นมาตรฐานของสหภาพยุโรป (EU Directive 2014/34/EU) กำหนดว่าอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ใช้ในพื้นที่อันตรายต้องผ่านการทดสอบและรับรองจากหน่วยงานที่ได้รับการรับรองใน EU
- ใช้บังคับในกลุ่มประเทศยุโรป (CE Marking)
- แบ่งเป็น 2 กลุ่ม: Group I (เหมืองถ่านหิน) / Group II (พื้นที่อุตสาหกรรมทั่วไป)
- รับรองโดย Notified Body เช่น SGS, TUV, Bureau Veritas
ย่อมาจาก "International Electrotechnical Commission Explosive" เป็นมาตรฐานระดับสากล ครอบคลุมทั่วโลก รวมทั้งเอเชีย ออสเตรเลีย ตะวันออกกลาง — ใช้มาตรฐาน IEC 60079 series
- ใช้ทั่วโลกนอกยุโรป — โรงงานไทยส่วนใหญ่ยอมรับ IECEx
- มีระบบ Certificate of Conformity (CoC) เดียวใช้ได้หลายประเทศ
- รับรองโดย ExCB เช่น PTB (Germany), CSA (Canada)
โรงงานในไทยส่วนใหญ่ยอมรับทั้งสองมาตรฐาน แต่ในทางปฏิบัติ IECEx นิยมกว่าเพราะเป็นมาตรฐานสากล และผู้ผลิตอุปกรณ์จากเอเชียมักขอ IECEx เป็นหลัก สำหรับโปรเจกต์ที่ลูกค้าต่างชาติ (ยุโรป) กำกับ อาจต้องการ ATEX เพิ่มเติม
การแบ่ง Zone พื้นที่อันตราย (Hazardous Area Classification)
ก่อนเลือกหลอดไฟกันระเบิด ต้องรู้ว่าพื้นที่ของคุณอยู่ใน Zone ใด — เพราะแต่ละ Zone กำหนด Equipment Category ที่ต้องใช้ต่างกัน
Zone สำหรับก๊าซและไอระเหยติดไฟ (Gas/Vapour)มีก๊าซหรือไอระเหยติดไฟ ตลอดเวลา หรือเป็นระยะเวลานาน (เช่น ภายในถังเก็บน้ำมัน) — ต้องใช้อุปกรณ์ Category 1G
มีก๊าซหรือไอระเหยติดไฟเป็นครั้งคราวในระหว่างการทำงานปกติ (เช่น บริเวณรอบถัง, ห้อง Pump) — ต้องใช้อุปกรณ์ Category 1G หรือ 2G
มีก๊าซหรือไอระเหยติดไฟไม่บ่อยหรือในช่วงเวลาสั้น (เช่น บริเวณรอบนอกโรงงานปิโตรเคมี) — ใช้อุปกรณ์ Category 1G, 2G หรือ 3G
มีฝุ่นติดไฟเป็นเมฆฝุ่นตลอดเวลา (เช่น ภายในไซโลแป้ง, ถังผง) — ต้องใช้อุปกรณ์ Category 1D
มีเมฆฝุ่นติดไฟเป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ (เช่น รอบเครื่องบรรจุผง) — ใช้อุปกรณ์ Category 1D หรือ 2D
มีเมฆฝุ่นติดไฟไม่บ่อยหรือช่วงสั้น (เช่น รอบนอกห้องผสมแป้ง) — ใช้ Category 1D, 2D หรือ 3D
วิธีอ่านป้ายมาตรฐาน ATEX / IECEx บนหลอดไฟกันระเบิด
ตัวอย่างป้ายมาตรฐานบนโคมไฟ BYS Series ของ SacredLight:
Ex d e IIB T4 Gb / Ex tb IIIC T135°C Db
ตัวอย่างการมาร์กมาตรฐาน Explosion Proof บนโคมไฟ
หมายถึงอุปกรณ์นี้ได้รับการรับรองเพื่อใช้ในพื้นที่อันตราย (Explosive Atmosphere)
วิธีป้องกัน: d = Flameproof Enclosure, e = Increased Safety, tb = Enclosure Protection (dust)
กลุ่มก๊าซ: IIA = Propane, IIB = Ethylene (ก๊าซส่วนใหญ่), IIC = Hydrogen (อันตรายสูงสุด)
Temperature Class: อุณหภูมิพื้นผิวสูงสุดที่โคมไฟจะร้อนได้ T4 = 135°C ต้องต่ำกว่าจุดติดไฟของก๊าซ
Equipment Protection Level (EPL): Ga = Zone 0, Gb = Zone 1, Gc = Zone 2 | Db = Zone 21 (dust)
กลุ่มฝุ่น: IIIA = Flyings, IIIB = Non-conductive dust, IIIC = Conductive dust (โลหะ, คาร์บอน)
ATEX vs IECEx — เปรียบเทียบมาตรฐาน Explosion Proof
- ขอบเขต: สหภาพยุโรป
- อ้างอิง: EU Directive 2014/34/EU
- สัญลักษณ์: รูปหกเหลี่ยมพร้อม "Ex"
- ต้องการ: CE Marking ด้วย
- รับรองโดย: EU Notified Body
- ใช้กับ: โรงงานที่ export/ร่วมทุนกับ EU
- ขอบเขต: ทั่วโลก (รวม SEA, ตะวันออกกลาง, ออสเตรเลีย)
- อ้างอิง: IEC 60079 series
- สัญลักษณ์: วงกลมพร้อม "Ex"
- ไม่ต้องการ CE
- รับรองโดย: ExCB ที่ได้รับการรับรอง IECEx
- ใช้กับ: โรงงานในไทย, ASEAN ส่วนใหญ่
วิธีเลือกหลอดไฟกันระเบิด (Explosion Proof) ให้ถูกต้อง — 5 ขั้นตอน
ให้ผู้เชี่ยวชาญหรือ Safety Engineer จำแนก Zone ก่อนเลือกอุปกรณ์ — ห้ามเดา
ระบุชนิดก๊าซหรือฝุ่นในพื้นที่ — เพื่อเลือก Gas Group (IIA/IIB/IIC) ที่ถูกต้อง
อุณหภูมิพื้นผิว (T-Class) ของโคมต้องต่ำกว่า Auto-ignition Temperature ของก๊าซ
พื้นที่ชื้น/ฉีดล้างต้องการ IP66 ขึ้นไป — ป้องกันทั้งน้ำและฝุ่นที่อาจทำให้เกิดประกายไฟ
ขอ IECEx/ATEX Certificate เลขที่จริงจากผู้ขาย — ตรวจสอบได้ที่ iecex.iec.ch
ต้องการหลอดไฟกันระเบิด ATEX/IECEx ที่รับรองจริง?
SacredLight จำหน่ายโคมไฟกันระเบิดพร้อม Certificate ATEX/IECEx จริงทุกใบ มีวิศวกรช่วยเลือก Zone/Category ให้ถูกต้องก่อนสั่งซื้อ — ปรึกษาฟรี ไม่มีข้อผูกมัด
คำถามที่พบบ่อย — มาตรฐาน ATEX / IECEx และหลอดไฟกันระเบิด
โคมไฟกันระเบิด ATEX กับ IECEx ใช้แทนกันได้ไหม?
ในทางเทคนิค ทั้งสองอ้างอิงมาตรฐาน IEC 60079 ชุดเดียวกัน ระดับการป้องกันจึงเทียบเท่ากัน แต่ในทางกฎหมาย ATEX ต้องใช้ในประเทศ EU เท่านั้น โรงงานในไทยที่ไม่มีข้อกำหนดพิเศษ สามารถใช้ IECEx แทน ATEX ได้
โคมไฟ Zone 1 ใช้ใน Zone 2 ได้ไหม?
ได้ — โคมที่ผ่านมาตรฐาน Zone 1 (Category 2G / EPL Gb) สามารถใช้งานใน Zone 2 ได้เพราะมีมาตรฐานการป้องกันที่สูงกว่า แต่ Zone 0 ต้องใช้อุปกรณ์ Category 1G (EPL Ga) เท่านั้น ห้ามใช้อุปกรณ์ Zone 1 หรือ Zone 2 ใน Zone 0
หลอดไฟ LED กันระเบิดต่างจากโคมไฟกันระเบิดแบบ T8 อย่างไร?
ทั้งสองหมายถึงอุปกรณ์ที่ผ่านมาตรฐาน ATEX/IECEx สำหรับพื้นที่อันตราย แต่ "หลอดไฟ LED กันระเบิด" มักหมายถึงหลอด LED ที่เปลี่ยนทดแทนหลอดฟลูออเรสเซนต์ T8 โดยตรง ส่วน "โคมไฟกันระเบิด" หมายถึงอุปกรณ์ที่มีทั้งโคมและหลอดรวมกัน (Integrated Fixture) ซึ่งมักปลอดภัยและติดตั้งง่ายกว่า
โคมไฟกันระเบิด Philips หรือ SacredLight เทียบกันได้ไหม?
ทั้งสองต้องผ่านมาตรฐาน ATEX/IECEx เหมือนกัน ความแตกต่างอยู่ที่ spec และราคา BYS Series ของ SacredLight มี IP66, Zone 1/2/21/22, ประสิทธิภาพ 133 lm/W ในราคาที่แข่งขันได้กับแบรนด์ระดับ international ขอ Certificate เลขที่จริงและเปรียบเทียบ spec ก่อนตัดสินใจเสมอ
T-Class T4 หมายความว่าอะไรในมาตรฐาน explosion proof?
T-Class คืออุณหภูมิพื้นผิวสูงสุดที่อุปกรณ์สามารถร้อนได้ T4 = 135°C ซึ่งต้องต่ำกว่าจุดติดไฟ (Auto-ignition Temperature) ของก๊าซในพื้นที่นั้น เช่น Hydrogen ติดไฟที่ 500°C ดังนั้น T4 ใช้ได้กับ Hydrogen แต่ Ethylene ติดไฟที่ 425°C ก็ยังใช้ T4 ได้เช่นกัน
สามารถตรวจสอบ IECEx Certificate จริงได้ที่ไหน?
ตรวจสอบ IECEx Certificate ได้โดยตรงที่เว็บไซต์ทางการ iecex-certs ใส่เลข Certificate ที่ผู้ขายให้มาเพื่อยืนยันความถูกต้อง และตรวจสอบว่า Certificate ยังไม่หมดอายุ
