อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569 · เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight ผู้ออกแบบและติดตั้งไฟสนามกีฬากว่า 15 ปี
สนามแบดมินตันเป็นพื้นที่ที่ออกแบบแสงยากที่สุดในกลุ่มกีฬาในร่ม เพราะผู้เล่นต้องเงยมองลูกขนไก่ที่ลอยสูงและเคลื่อนที่เร็วตลอดเกม บทความนี้อธิบายเกณฑ์ความสว่างที่ถูกต้องตามมาตรฐาน EN 12193 และ BWF ตำแหน่งติดตั้งโคมที่ไม่ทำให้ผู้เล่นแยงตา ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อนำตัวเลขจากมาตรฐานคนละฉบับมาปนกัน และตัวอย่างโคมไฟ LED ที่ออกแบบมาสำหรับงานนี้โดยเฉพาะ
ลูกขนไก่มีน้ำหนักเบาและเปลี่ยนความเร็วระหว่างทางบินได้มาก ผู้เล่นระดับแข่งขันต้องเงยหน้าติดตามลูกที่ลอยสูงเกือบตลอดเวลา ต่างจากกีฬาที่เล่นบนพื้นราบอย่างฟุตบอลหรือบาสเกตบอลที่สายตาผู้เล่นมองลงหรือมองตรง ด้วยเหตุนี้ทั้ง BWF (สหพันธ์แบดมินตันโลก) และมาตรฐาน EN 12193 จึงกำหนดตรงกันว่าตำแหน่งโคมสำคัญไม่แพ้ค่าความสว่าง เพราะโคมที่วางผิดตำแหน่งจะกลายเป็นแหล่งแสงจ้าที่รบกวนการมองเห็นลูกโดยตรง
สรุปสั้น: ออกแบบไฟสนามแบดมินตันต้องคุม 2 เรื่องพร้อมกันเสมอ คือค่าความสว่างให้ตรงระดับการใช้งาน และตำแหน่งโคมให้ไม่อยู่ในแนวสายตาที่ผู้เล่นเงยมอง จะเลือกได้เพียงข้อใดข้อหนึ่งไม่ได้
สนามแบดมินตันที่ไม่ได้จัดการแข่งขันภายใต้กติกา BWF โดยตรง ให้ใช้ BS EN 12193:2018 Light and lighting: Sports lighting เป็นเกณฑ์อ้างอิงหลัก ส่วนสนามที่จัดรายการภายใต้กติกา BWF ต้องใช้เกณฑ์ของ BWF เป็นขั้นต่ำเสมอ เพราะเป็นข้อกำหนดเฉพาะของรายการแข่งขัน ไม่ใช่มาตรฐานทั่วไปที่มาแทนกันได้
| ระดับ (Class) | ค่าความสว่างขั้นต่ำ | การใช้งาน |
|---|---|---|
| Class III | 300 lux | สนามท้องถิ่น โรงเรียน สโมสรเล็ก |
| Class II | 500 lux | ระดับภูมิภาค สโมสร |
| Class I | 750 lux | ระดับชาติ นานาชาติทั่วไป |
เอกสาร BWF Statutes Section 5.3.4: Specifications for International Standard Facilities กำหนดว่า รายการ Grade 1 และ Grade 2 ต้องมีความสว่างขั้นต่ำ 1,000 lux และต้องให้แสงสม่ำเสมอทั่วพื้นที่คอร์ต ส่วนรายการที่มีการถ่ายทอดสด ต้องไม่น้อยกว่า 1,500 ถึง 1,600 lux และหากต้องการแสงสำหรับการถ่ายภาพนิ่งคุณภาพสูง แนะนำ 1,500 ถึง 1,800 lux
ข้อควรระวัง: ค่า 750 lux ของ EN Class I และ 1,000 lux ของ BWF ไม่ได้ขัดแย้งกัน เพราะเป็นเกณฑ์คนละขอบเขต EN 12193 คือมาตรฐานทั่วไปสำหรับสนามกีฬาทุกระดับ ส่วน BWF คือข้อกำหนดเฉพาะของรายการแข่งขันภายใต้สหพันธ์ ถ้าเป็นรายการ BWF ต้องยึดเกณฑ์ BWF เป็นหลักเสมอ และต้องระบุวิธีวัด (ค่าเฉลี่ยหรือค่าต่ำสุด ระนาบแนวราบหรือแนวตั้ง) ให้ชัดเจนในเอกสารก่อนสั่งผลิตทุกครั้ง เพราะเอกสาร BWF ที่เผยแพร่สาธารณะระบุคำว่า minimum lighting level และ even light lighting เท่านั้น ไม่ได้ลงรายละเอียดวิธีวัดไว้
ทั้ง BWF และ EN 12193 กำหนดหลักการตรงกันเรื่องตำแหน่งโคม คือห้ามติดตั้งโคมไฟไว้เหนือพื้นที่เล่นโดยตรง เพราะผู้เล่นต้องเงยมองลูกขนไก่ตลอดเกม หากมีแหล่งกำเนิดแสงอยู่เหนือศีรษะโดยตรง จะทำให้แยงตาและมองลูกไม่ชัดในจังหวะสำคัญ
กฎข้อ 1
ห้ามติดเหนือพื้นที่เล่น
BWF และ EN 12193 ห้ามวางโคมตรงเหนือพื้นที่เล่นหลัก (Playing Area) เพราะผู้เล่นเงยมองแหล่งกำเนิดแสงโดยตรง
กฎข้อ 2
จัดโคมตามแนวข้างสนาม
BWF แนะนำวางโคมแนวด้านข้างคอร์ต โคมที่จำเป็นต้องอยู่ด้านหลังต้องเล็งมุมไม่ให้รบกวนการมองเห็นลูก
กฎข้อ 3
เพดานสีเข้มกว่าพื้นหลัง
BWF แนะนำเพดานสีเข้มไม่สะท้อนแสงจ้า เพื่อเพิ่มความคมชัดเวลามองลูกขนไก่สีขาวลอยผ่าน
จุดที่มักเข้าใจผิดคือการใช้ค่า UGR (Unified Glare Rating) เป็นตัวเลขสากลสำหรับกีฬาในร่มทุกชนิด แต่ตาราง A.1 ของมาตรฐาน BS EN 12193:2018 ใช้ค่า RG (Glare Rating) ที่ระดับ 35 หรือ 40 ตามชั้นความสว่าง ไม่ใช่ UGR และมีเงื่อนไขเรื่องตำแหน่งโคมประกอบด้วย BSI ระบุเองว่าฉบับ 2018 เพิ่มคำแนะนำการใช้ Glare Rating สำหรับพื้นที่กีฬาในร่มไว้โดยเฉพาะ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงหลักจากฉบับ 2007 เดิม ผู้ออกแบบจึงไม่ควรสลับใช้ค่าคนละระบบมาอ้างอิงปนกัน แต่ในทางปฏิบัติ ผู้ผลิตโคมมักระบุสเปค UGR ของตัวโคมไว้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบคุณภาพแสงจ้าของอุปกรณ์ ซึ่งยังมีประโยชน์ในการเลือกซื้อ เพียงแต่ไม่ควรอ้างว่าเป็นค่าเดียวกับ RG ที่มาตรฐานใช้ตัดสินการออกแบบทั้งระบบ
แสงจากระบบไฟสนามจะค่อยๆ ลดลงตลอดอายุการใช้งาน จากฝุ่นที่เกาะบนโคมและการเสื่อมสภาพของอุปกรณ์ ปัจจัยนี้เรียกว่า Maintenance Factor ซึ่งต้องนำมาคำนวณตั้งแต่ขั้นออกแบบ ไม่ใช่คำนวณจากค่าความสว่างตอนโคมใหม่เพียงอย่างเดียว CIE 97:2005 Guide on the maintenance of indoor electric lighting systems อธิบายปัจจัยที่มีผลต่อการเสื่อมของแสงและวิธีประมาณค่า Maintenance Factor ที่เหมาะสม รวมถึงคำแนะนำเรื่องรอบการบำรุงรักษาที่เหมาะสมทางเศรษฐศาสตร์
ทำไมเรื่องนี้สำคัญกับสนามแบดมินตัน: โคมที่ออกแบบตามเกณฑ์ 1,000 lux พอดีตั้งแต่วันแรก จะตกลงต่ำกว่าเกณฑ์เร็วกว่าที่คาดเมื่อไม่ได้เผื่อค่า Maintenance Factor ไว้ ทำให้ต้องเปลี่ยนหรือเพิ่มโคมก่อนกำหนด การกำหนดจำนวนโคมและกำลังไฟจึงต้องเผื่อค่าลดทอนนี้ไว้ตั้งแต่ต้น
เพราะกฎห้ามติดโคมเหนือพื้นที่เล่นบังคับให้ต้องติดตั้งด้านข้างคอร์ตเป็นหลัก และผู้เล่นเงยมองตลอดเกม โคมที่ควบคุมแสงจ้าต่ำและทนแรงกระแทกจากลูกขนไก่หรือไม้แบดที่หลุดมือจึงสำคัญกว่าค่ากำลังวัตต์เพียงอย่างเดียว SacredLight แนะนำโคมไฟไฮเบย์ LED รุ่น MASTERPRO-5 Series สำหรับงานนี้ ด้วยเทคโนโลยี Low UGR ที่ค่า UGR ต่ำกว่า 19 ช่วยลดแสงแยงตาเมื่อผู้เล่นเงยมองขึ้น ตัวโคมผ่านมาตรฐานทนแรงกระแทก DIN 57710-13 ระดับ IK09 ป้องกันความเสียหายจากลูกขนไก่หรือไม้แบดที่กระแทกโดน และให้ประสิทธิภาพแสง 170 ลูเมนต่อวัตต์ พร้อมมาตรฐานกันฝุ่นกันน้ำ IP66 รับประกัน 5 ปี
ข้อควรทราบ: รุ่นและกำลังวัตต์ที่เหมาะสมกับแต่ละโรงยิมต้องยืนยันด้วยแบบคำนวณ DIALux จากไฟล์โฟโตเมตริก (IES) ของโคมจริง ประกอบกับความสูงเพดาน จำนวนคอร์ต และระดับการใช้งานของแต่ละโครงการ ไม่มีจำนวนโคมหรือกำลังวัตต์ที่ใช้ได้กับทุกอาคารเหมือนกันหมด
ส่งขนาดฮอลล์ จำนวนคอร์ต และความสูงเพดานมาได้เลย ทีมวิศวกร SacredLight สอบถามปรึกษาฟรีทาง LINE
ปรึกษาทีมวิศวกรฟรีทาง LINEขึ้นอยู่กับระดับการใช้งาน ตามมาตรฐาน EN 12193 แบ่งเป็น Class III 300 lux สำหรับโรงเรียนหรือสโมสรเล็ก Class II 500 lux สำหรับระดับภูมิภาคหรือสโมสร และ Class I 750 lux สำหรับระดับชาติหรือนานาชาติทั่วไป หากเป็นรายการภายใต้กติกา BWF ต้องใช้ขั้นต่ำ 1,000 lux และหากมีการถ่ายทอดสดต้องไม่น้อยกว่า 1,500 ถึง 1,600 lux
เพราะผู้เล่นต้องเงยมองลูกขนไก่ที่ลอยสูงตลอดเกม หากมีโคมอยู่เหนือพื้นที่เล่นโดยตรง แสงจะแยงตาและทำให้มองลูกไม่ชัดในจังหวะสำคัญ ทั้ง BWF และ EN 12193 จึงกำหนดตรงกันว่าต้องติดตั้งโคมตามแนวด้านข้างคอร์ตแทน
ใช้แทนกันไม่ได้ มาตรฐาน BS EN 12193:2018 กำหนดค่า RG (Glare Rating) ที่ระดับ 35 หรือ 40 สำหรับพื้นที่กีฬาในร่ม ไม่ใช่ UGR แม้ผู้ผลิตโคมมักระบุค่า UGR ของตัวอุปกรณ์ไว้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบคุณภาพแสงจ้า แต่ไม่ควรนำมาอ้างแทนค่า RG ที่มาตรฐานใช้ตัดสินการออกแบบทั้งระบบ
ต่าง ต้องคำนวณและตรวจรับทุกคอร์ตแยกกัน ไม่ใช้ค่าเฉลี่ยรวมทั้งฮอลล์กลบคอร์ตที่มืดกว่า และต้องตรวจแสงข้ามคอร์ตไม่ให้เกิดแสงจ้าเวลาเปิดใช้งานพร้อมกันหลายคอร์ต
ทีมวิศวกรสำรวจหน้างานจริง จำลองค่าแสงด้วยโปรแกรม DIALux จากไฟล์โฟโตเมตริกของโคมรุ่นที่เลือกใช้ ตรวจตำแหน่งโคมไม่ให้อยู่เหนือพื้นที่เล่น แล้ววัดค่าลักซ์จริงหน้างานเทียบกับค่าที่คำนวณไว้ก่อนส่งมอบ
สินค้าโคมไฟไฮเบย์ LED ป้องกันแสงแยงตา UGR<19 รุ่น MASTERPRO-5
หน้าเว็บโคมไฟสนามแบดมินตัน LED ออกแบบตามมาตรฐาน BWF และ EN 12193
บทความคู่มือเลือกโคมไฟสนามกีฬา LED มาตรฐานสากล ครบ 5 ประเภทสนาม
เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight · อ้างอิง: BWF Statutes Section 5.3.4, BS EN 12193:2018, CIE 97:2005, Sport England Badminton Design Guidance Note · อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569
15 กันยายน 2569
ผู้ชม 16 ครั้ง
English