คำตอบสั้นสำหรับการจัดซื้อ: ขอแบบระบุ Zone ของตำแหน่งติดตั้งก่อน ส่งรายชื่อสารและเงื่อนไขพื้นที่ให้ผู้เสนอราคา จากนั้นเทียบป้ายโคมกับใบรับรองและคู่มือติดตั้งของรุ่นจริง หากยังไม่มีการจำแนกพื้นที่ ให้ผู้รับผิดชอบที่มีความสามารถประเมินก่อนสรุปรุ่นโคม

1. ทำไมต้องรู้พื้นที่เสี่ยงก่อนเลือกรุ่นโคม?

การจำแนกพื้นที่อันตรายคือการระบุว่าบริเวณใดอาจเกิดบรรยากาศที่ติดไฟหรือระเบิดได้บ่อยเพียงใดและกินขอบเขตถึงไหน ผลนี้ใช้ประกอบการควบคุมแหล่งจุดติดไฟ รวมถึงการเลือกอุปกรณ์ไฟฟ้า การประเมินพิจารณาคุณสมบัติและปริมาณสาร กระบวนการ จุดปล่อย การระบายอากาศ และการใช้งานจริง ไม่ใช่ดูเพียงว่าโรงงานผลิตสินค้าอะไร

ตัวอย่างเช่น จุดเติมตัวทำละลายกับทางเดินอีกฝั่งของอาคารอาจมีความเสี่ยงต่างกัน แม้อยู่ในโรงงานเดียวกัน เช่นเดียวกับภายในเครื่องลำเลียงฝุ่นและพื้นที่ภายนอกเครื่อง ผลการจำแนกพื้นที่ต้องบอกขอบเขตของแต่ละตำแหน่งก่อนนำมาเทียบกับรุ่นโคม

แนวทางของ หน่วยงาน HSE สหราชอาณาจักรเรื่องการจำแนกพื้นที่และเลือกอุปกรณ์ อธิบายการประเมินเป็นรายบริเวณ เอกสารนี้ใช้ประกอบความเข้าใจหลักการ ไม่ใช่ข้อบังคับไทยสำหรับทุกโรงงาน

2. Zone ของก๊าซและฝุ่นอ่านอย่างไร?

ก๊าซ ไอระเหย และหมอกไวไฟใช้ Zone 0, 1, 2 ส่วนบรรยากาศฝุ่นติดไฟใช้ Zone 20, 21, 22 ตัวเลขแบ่งตามโอกาสและระยะเวลาที่บรรยากาศอันตรายเกิดขึ้น ตารางนี้เป็นความหมายของ Zone ไม่ใช่ผลจำแนกของจุดใดจุดหนึ่งในโรงงาน

พื้นที่ก๊าซ ไอระเหย หรือหมอกไวไฟ

พื้นที่เมฆฝุ่นติดไฟ

ชั้นฝุ่นที่สะสมต้องอยู่ในขอบเขตการประเมินด้วย เพราะอาจฟุ้งกลับเป็นเมฆฝุ่นและมีผลต่อการระบายความร้อนของอุปกรณ์ รายละเอียดนี้อยู่ในขอบเขตของ IEC 60079-10-2:2026 สำหรับพื้นที่ฝุ่น ส่วนพื้นที่ก๊าซอ้างอิง IEC 60079-10-1:2020

ความสัมพันธ์กับระดับการป้องกันอุปกรณ์ (EPL): ก๊าซ Zone 0 ใช้ Ga; Zone 1 ใช้ Gb หรือ Ga; Zone 2 ใช้ Gc, Gb หรือ Ga ส่วนฝุ่น Zone 20 ใช้ Da; Zone 21 ใช้ Db หรือ Da; Zone 22 ใช้ Dc, Db หรือ Da ทั้งนี้ยังต้องตรวจกลุ่มสาร อุณหภูมิ และเงื่อนไขของรุ่นจริงตาม เอกสารอธิบาย Zone และ EPL ที่เผยแพร่โดย IECEx

อย่าใช้ช่วงชั่วโมงต่อปีที่พบในบทความทั่วไปเป็นตัวตัดสิน Zone โดยลำพัง หน่วยงาน HSE อธิบายว่าค่าชั่วโมงเป็นแนวทางเชิงปริมาณที่บางแหล่งใช้ ไม่ใช่นิยามทางการที่ใช้ได้กับทุกสถานการณ์

3. Zone ตรงแล้ว ยังต้องตรวจอะไรบนป้ายโคม?

Zone บอกความเสี่ยงของพื้นที่ ส่วนเครื่องหมายบนโคมบอกขอบเขตที่อุปกรณ์ได้รับการออกแบบและรับรองให้ใช้ ผู้ซื้อจึงต้องตรวจรายละเอียดเหล่านี้ร่วมกัน

• ชนิดบรรยากาศ: เป็นก๊าซหรือฝุ่น โคมที่มีข้อมูลสำหรับก๊าซไม่ได้รองรับฝุ่นโดยอัตโนมัติ
• ระดับการป้องกันอุปกรณ์ (EPL): สำหรับก๊าซอ่าน Ga, Gb, Gc และสำหรับฝุ่นอ่าน Da, Db, Dc แล้วเทียบกับ Zone และข้อกำหนดของโครงการ
• กลุ่มสารและอุณหภูมิ: ตรวจกลุ่มก๊าซหรือฝุ่น ค่าอุณหภูมิผิวหรือ Temperature Class รวมถึงช่วงอุณหภูมิแวดล้อมที่รุ่นรองรับ
• เงื่อนไขใบรับรอง: เทียบผู้ผลิต รหัสรุ่น กำลังไฟ ออปชัน หมายเลขใบรับรอง และข้อจำกัดของรุ่นที่เสนอจริง
• สภาพหน้างาน: ตรวจน้ำ ฝุ่น การกัดกร่อน ความสูง และวิธีเข้าสาย โดยไม่ใช้ค่า IP แทนใบรับรอง Ex

แนวทาง IEC 60079-14:2024 ครอบคลุมการเลือกอุปกรณ์ การติดตั้ง การตรวจครั้งแรก เอกสาร และความสามารถของผู้ปฏิบัติงานในระบบไฟฟ้าสำหรับบรรยากาศระเบิด

4. C1D2 เหมือน Zone 2 หรือไม่?

C1D2 เป็นคำย่อของ Class I, Division 2 ในระบบจำแนกพื้นที่ที่ใช้ในบางประเทศ ส่วน Zone 2 อยู่ในระบบ Zone ทั้งสองกล่าวถึงความเสี่ยงของก๊าซหรือไอไวไฟ แต่ไม่ควรแปลงชื่อพื้นที่แบบหนึ่งเป็นอีกแบบ แล้วสรุปว่าโคมที่ติดฉลากระบบเดียวใช้แทนกันได้ทันที

ถ้าแบบของโครงการระบุ C1D2 ให้ตรวจการอนุมัติสินค้าและวิธีติดตั้งตามกรอบที่โครงการใช้ หากระบุ Zone ให้เทียบเครื่องหมายสำหรับระบบ Zone การยอมรับใบรับรองข้ามระบบต้องตรวจข้อกำหนดพื้นที่และเอกสารผลิตภัณฑ์จริง ไม่อนุมานจากคำโฆษณา

ดูตัวอย่างข้อกำหนดของสหรัฐอเมริกาที่ OSHA 29 CFR 1910.307 ซึ่งระบุการจำแนกและการเลือกอุปกรณ์ในพื้นที่อันตราย ข้อกำหนดนี้เป็นบริบทสหรัฐฯ ไม่ใช่กฎหมายไทยโดยอัตโนมัติ

5. ตัวอย่างการตั้งโจทย์ก่อนขอราคา

ตัวอย่างเหล่านี้เป็นคำถามสำหรับรวบรวมข้อมูล ไม่ใช่การกำหนด Zone ให้หน้างานโดยอัตโนมัติ

• จุดถ่ายเทตัวทำละลาย: ดูเอกสารจำแนกพื้นที่รอบจุดปล่อยสาร ชนิดไอระเหย การระบายอากาศ และตำแหน่งโคมจริง อย่าระบุ Zone จากชื่อห้องเพียงอย่างเดียว
• สายลำเลียงผงหรือไซโล: ดูแหล่งกำเนิดเมฆฝุ่น การสะสมและการฟุ้งกลับของฝุ่น แยกตำแหน่งภายในเครื่องกับบริเวณรอบเครื่อง
• ทางเดินใกล้กระบวนการ: ตรวจว่าทางเดินอยู่ในขอบเขต Zone ที่แบบกำหนดหรือไม่ อย่าใช้ระยะห่างที่จำจากโครงการอื่นมาตัดสิน

เมื่อคัดรุ่นที่เหมาะกับความเสี่ยงได้แล้ว จึงออกแบบจำนวนโคมตามพื้นที่ทำงาน ระยะติดตั้ง มุมแสง และค่า Lux ที่ต้องการ ความสูงหรือกำลังวัตต์ไม่ใช้แทนการตรวจคุณสมบัติ Ex

6. เอกสารที่ควรส่งก่อนเลือกรุ่นโคมไฟกันระเบิด

• แบบหรือรายงานจำแนกพื้นที่อันตรายที่แสดง Zone และขอบเขต ณ จุดติดตั้ง
• รายชื่อสารหรือฝุ่นที่เกี่ยวข้อง พร้อมข้อมูลความปลอดภัยของสารและเงื่อนไขกระบวนการที่จำเป็น
• แบบแปลน รูปตำแหน่งติดตั้ง ความสูง อุณหภูมิแวดล้อม และสภาพการกัดกร่อนหรือน้ำ
• ข้อกำหนดใบรับรองที่โครงการยอมรับและเอกสารที่ต้องส่งมอบ
• ค่าแสงเป้าหมาย จำนวนจุดเดิม ระบบสายเดิม และความต้องการซื้อเฉพาะโคมหรือรวมติดตั้ง

หากยังไม่มีเอกสารจำแนกพื้นที่ ควรให้ผู้รับผิดชอบที่มีความสามารถจัดทำหรือยืนยันข้อมูลนี้ก่อนอนุมัติรุ่น ผู้ขายอาจช่วยรวบรวมข้อมูลสำหรับเสนอทางเลือกได้ แต่การระบุ Zone จากรูปถ่ายเพียงภาพเดียวไม่ใช่หลักฐานเพียงพอ

มีแบบจำแนกพื้นที่แล้ว แต่ยังไม่แน่ใจว่าจะเลือกโคมรุ่นใด?

ส่งตำแหน่งติดตั้ง ข้อมูล Zone และเงื่อนไขของโรงงานให้ SacredLight ช่วยตรวจขอบเขตสินค้าที่เสนอ พร้อมประเมินงานติดตั้งตามข้อมูลโครงการ

สอบถามโคมไฟกันระเบิดทาง LINE

คำถามที่พบบ่อยเรื่องโคมไฟกันระเบิดเลือกตามพื้นที่เสี่ยง

โรงงานมี Zone 1 และ Zone 2 ใช้โคมรุ่นเดียวกันได้หรือไม่?

อาจใช้รุ่นเดียวกันได้เมื่อใบรับรองของรุ่นนั้นรองรับตำแหน่งทั้งสอง และกลุ่มก๊าซ อุณหภูมิ รวมถึงเงื่อนไขอื่นตรงกัน ต้องตรวจเครื่องหมายและเอกสารของรุ่นจริงก่อนสรุป

โคมที่ระบุ Zone 1 ใช้กับฝุ่น Zone 21 ได้ทันทีหรือไม่?

ไม่ได้โดยอัตโนมัติ Zone 1 ใช้กับก๊าซ ส่วน Zone 21 ใช้กับฝุ่น ต้องมีเครื่องหมายและการรับรองที่ครอบคลุมฝุ่น พร้อมตรวจเงื่อนไขอุณหภูมิผิวและฝุ่นจริง

โคม C1D2 ใช้แทนโคม Zone 2 ได้เลยหรือไม่?

ไม่ควรสรุปจากชื่อพื้นที่เพียงอย่างเดียว ทั้งสองอยู่คนละระบบการจำแนก ต้องตรวจว่าข้อกำหนดโครงการยอมรับการรับรองใด และอุปกรณ์ที่เสนอได้รับอนุมัติสำหรับวิธีติดตั้งนั้นหรือไม่

ไม่มีแบบ Hazardous Area Classification ควรเริ่มอย่างไร?

รวบรวมข้อมูลสาร กระบวนการ แหล่งปล่อย การระบายอากาศ และแบบพื้นที่ แล้วให้ผู้รับผิดชอบที่มีความสามารถประเมินและจัดทำขอบเขตพื้นที่อันตรายก่อนเลือกรุ่นโคม

เอกสารอะไรใช้เทียบโคมที่ผู้ขายเสนอ?

ขอข้อมูลรุ่นเต็ม ป้ายเครื่องหมาย Ex ใบรับรองพร้อมเงื่อนไข เอกสารสินค้า และคู่มือติดตั้ง แล้วเทียบกับแบบ Zone ชนิดสาร อุณหภูมิ และข้อกำหนดของโครงการ

อ่านต่อเพื่อเลือกสินค้าและเตรียมงานติดตั้ง

สินค้าดูหมวดโคมไฟกันระเบิด LED หลังตรวจพื้นที่เสี่ยง

บทความEx d และ Ex e บอกวิธีป้องกันการจุดติดอย่างไร

บทความการเลือกโคมไฟสำหรับพื้นที่ฝุ่นติดไฟ

บทความตรวจ Cable Gland และ Stopping Plug ให้ตรงใบรับรอง

บริการแนวทางเลือกโคมไฟกันระเบิดและบริการติดตั้ง

เรียบเรียงโดย SacredLight บริษัท เซเครทไลท์ จำกัด | ตรวจแหล่งข้อมูล: กันยายน 2569

ที่มา: IEC 60079-10-1:2020, IEC 60079-10-2:2026, IEC 60079-14:2024, HSE และ OSHA ตามลิงก์ในหัวข้อข้างต้น เอกสารจากสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกาใช้อธิบายแนวคิด ไม่ใช้แทนข้อกำหนดของโรงงานหรือกฎหมายไทย