อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569 · เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight ผู้จำหน่ายและติดตั้งโคมไฟถนน LED ก่อตั้งปี 2552
มาตรฐานไฟถนน กรมทางหลวง ฉบับล่าสุดคือ แนวทางปฏิบัติสำหรับงานออกแบบและติดตั้งไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวง ชนิดโคมไฟแอลอีดี ที่สำนักมาตรฐานและประเมินผล กรมทางหลวง เผยแพร่เมื่อ 9 มกราคม 2569 เอกสารนี้ออกแบบแสงตามระดับชั้นแสงสว่างของ มอก. 2954-2562 และ BS EN 13201-2 และกำหนดให้โคมไฟถนน LED ต้องได้ มอก. 1955 เป็นสินค้าผลิตในประเทศไทย (MiT) และผู้ผลิตต้องมี ISO 9001 ส่วนมาตรฐานไฟฟ้าแสงสว่าง กรมทางหลวงชนบท เป็นเรื่องของอีกหน่วยงานหนึ่ง ใช้เกณฑ์ตาม TOR และแบบของแต่ละโครงการ บทความนี้แยกให้เห็นว่าสองหน่วยงานต่างกันตรงไหน และต้องเตรียมอะไรก่อนยื่นงาน
สองหน่วยงานนี้อยู่ในกระทรวงคมนาคมเหมือนกัน แต่ดูแลถนนคนละโครงข่าย และใช้เอกสารอ้างอิงงานไฟฟ้าแสงสว่างคนละชุด ก่อนเลือกโคมจึงต้องรู้ก่อนว่าถนนในโครงการเป็นของหน่วยงานไหน
| หัวข้อ | กรมทางหลวง (ทล.) | กรมทางหลวงชนบท (ทช.) |
|---|---|---|
| ถนนที่ดูแล | ทางหลวงแผ่นดิน และทางหลวงพิเศษ | ทางหลวงชนบท |
| เอกสารงานไฟฟ้าแสงสว่าง | แนวทางปฏิบัติฯ ชนิดโคมไฟแอลอีดี เผยแพร่ 9 ม.ค. 2569 | ยึดตาม TOR และแบบของแต่ละโครงการ |
| ชุดมาตรฐานของหน่วยงาน | อ้าง CIE 115:2010, มอก. 2954-2562, BS EN 13201 | มาตรฐานงานทางใช้รหัส มทช. เช่น มทช. 101-2563, มทช. 230-2563 |
| ทิศทางล่าสุด | ออกแบบตามระดับชั้นแสงสว่าง และคุมพลังงานด้วยค่า PDI กับ AECI | เปลี่ยนเป็นหลอด LED 800,000 ดวงทั่วประเทศภายในปี 2571 |
| สินค้าที่ใช้บ่อย | โคมไฟถนน LED | โคมไฟถนน LED และ โคมไฟถนนโซล่าเซลล์ สำหรับช่วงที่ไม่มีไฟฟ้า |
ข้อควรระวัง: รหัส มทช. เป็นของกรมทางหลวงชนบท ไม่ใช่กรมทางหลวง ถ้าเห็นเอกสารที่เขียนว่า "มาตรฐานกรมทางหลวง" แต่อ้างรหัส มทช. ให้ตรวจกับ TOR อีกครั้งว่าโครงการอ้างเอกสารฉบับไหนจริง
หมวด 2.1 ของแนวทางปฏิบัติกรมทางหลวงกำหนดคุณสมบัติโคมไฟถนน LED ไว้ 7 ข้อ สรุปได้ดังนี้
สรุป: โคมไฟถนน LED ที่จะใช้บนทางหลวงต้องมีครบ 3 อย่างก่อน คือ มอก. 1955, เอกสาร MiT และ ISO 9001 ของผู้ผลิต จากนั้นจึงพิสูจน์ด้วยผลคำนวณแสงว่าได้ระดับชั้นแสงสว่างตามที่ออกแบบ
หมวด 2.2 ของแนวทางปฏิบัติกำหนดขนาดสายไฟและอุปกรณ์ป้องกันในระบบไฟถนนไว้ดังนี้
| รายการ | ข้อกำหนด |
|---|---|
| สายเมน | ขนาดไม่น้อยกว่า 10 ตร.มม. |
| สายวงจรย่อย และสายดินโคม | ขนาดไม่น้อยกว่า 2.5 ตร.มม. |
| ชนิดสาย | NYY สำหรับเดินระหว่างเสา และสาย IEC 10 สำหรับเดินภายในเสา ตาม มอก. 11 |
| อุปกรณ์ป้องกันเสิร์จ (SPD) | Type 1 และ Type 2 (Class I และ II) ค่า Iimp ไม่น้อยกว่า 12.5 kA ตาม IEC 61643-11 |
| เบรกเกอร์ | พิกัดไม่น้อยกว่า 16 A สำหรับวงจรเมน และ 10 A สำหรับวงจรย่อย |
| กันไฟรั่ว | RCCB ตาม มอก. 2425 หรือ RCBO ตาม มอก. 909 กระแสรั่วไม่เกิน 30 mA |
SPD ในตารางนี้เป็นอุปกรณ์ในระบบจ่ายไฟ คนละตัวกับวงจรกันเสิร์จที่อยู่ในตัวโคม เวลาเขียนสเปคจึงควรแยกสองรายการนี้ออกจากกัน
ตารางค่าความสว่างที่หลายโครงการยังอ้างอยู่มาจาก ข้อกำหนดและมาตรฐานทั่วไปงานติดตั้งไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวง ของกรมทางหลวง ฉบับทบทวนปี 2554 ค่าในตารางคือความส่องสว่างเฉลี่ยบนผิวถนนขั้นต่ำ (lux)
| ประเภทถนน | ในเมือง | ชานเมือง | นอกเมือง |
|---|---|---|---|
| ทางหลวงพิเศษ | 21.5 | 15.0 | 10.75 |
| ทางแยก | 21.5 | 21.5 | 15.0 |
| ทางหลวงสายหลัก | 21.5 | 13.0 | 9.7 |
| ทางหลวงสายรอง | 13.0 | 9.7 | 6.5 |
| ถนนท้องถิ่น | 9.7 | 6.5 | 2.1 |
ข้อกำหนดเดิมให้ความสม่ำเสมอของแสงเป็นอัตราส่วน ต่ำสุดต่อเฉลี่ย ไม่น้อยกว่า 1:2.5 และ ต่ำสุดต่อสูงสุด ไม่น้อยกว่า 1:6
แนวทางปฏิบัติฉบับใหม่ไม่ได้ใช้ตาราง lux ในเมืองและนอกเมืองแบบข้างบน แต่ให้เลือกระดับชั้นแสงสว่างตาม มอก. 2954-2562 และ BS EN 13201-2 แล้วตรวจค่าความสม่ำเสมอ Uo (ต่ำสุดต่อเฉลี่ย) Ul (ความสม่ำเสมอตามแนวยาว) และค่าแสงบาดตา TI ตาม CIE 140:2019 ร่วมด้วย ถ้า TOR อ้างฉบับใหม่ ต้องคำนวณตามระดับชั้นที่ TOR กำหนด ใช้ตารางเดิมแทนไม่ได้
หมายเหตุ: ค่าความสว่างเป็นค่าที่วัดบนผิวถนน ไม่ใช่ค่า lumen ของโคม ต้องคำนวณด้วยไฟล์ IES ของรุ่นที่เสนอจริง อ่านวิธีคำนวณได้ที่ DIALux คืออะไร
กรมทางหลวงชนบท (ทช.) มีชุดมาตรฐานงานทางของตัวเองที่ใช้รหัส มทช. เช่น มทช. 101-2563 มาตรฐานงานคอนกรีตและคอนกรีตเสริมเหล็ก และ มทช. 230-2563 มาตรฐานงานแอสฟัลต์คอนกรีต ส่วนงานไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวงชนบท เกณฑ์โคม ค่าความสว่าง และเอกสารที่ต้องส่ง จะเขียนอยู่ใน TOR และแบบของแต่ละโครงการ
ข่าวเดือนพฤษภาคม 2569 รายงานว่ากรมทางหลวงชนบทเริ่มมาตรการประหยัดไฟตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2569 และวางแผนเปลี่ยนเป็นหลอด LED ทั่วประเทศ รายละเอียดหลักมีดังนี้
ถ้า TOR อ้างเกณฑ์ของกรมทางหลวงหรือ มอก. 2954-2562 ให้ใช้หัวข้อด้านบนเป็นเช็กลิสต์ได้ทันที ช่วงถนนที่มีสายไฟฟ้าเข้าถึงใช้ โคมไฟถนน LED ส่วนถนนชนบทที่เดินสายไฟไปไม่ถึง หรือค่าเดินสายสูงกว่าตัวโคม ใช้ โคมไฟถนนโซล่าเซลล์ ที่มี มอก. และบริการติดตั้งพร้อมเสา
ข้อควรระวัง: TOR ของ ทช. แต่ละโครงการอาจกำหนดสเปคไม่เหมือนกัน ก่อนเสนอราคาให้เทียบสเปคโคมกับ TOR ทีละข้อ อย่าใช้สเปคจากโครงการก่อนหน้าแทน
SacredLight ก่อตั้งปี 2552 ทำงานติดตั้งมาแล้วกว่า 500 โครงการใน 50 จังหวัด ทั้งงานเอกชนและงานราชการ สิ่งที่ทีมทำให้ได้ก่อนยื่นงานมีดังนี้
ส่ง TOR หรือแบบโครงการมาทาง LINE ทีมวิศวกรช่วยดูว่าต้องใช้โคมรุ่นไหน และต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง
ปรึกษาทีมวิศวกรฟรีทาง LINEฉบับล่าสุดคือ แนวทางปฏิบัติสำหรับงานออกแบบและติดตั้งไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวง ชนิดโคมไฟแอลอีดี ที่สำนักมาตรฐานและประเมินผล กรมทางหลวง เผยแพร่เมื่อ 9 มกราคม 2569 อ้างอิง CIE 115:2010 มอก. 2954-2562 และ BS EN 13201
เป็นคนละหน่วยงานกัน กรมทางหลวงชนบทมีชุดมาตรฐานงานทางของตัวเองในรหัส มทช. ส่วนงานไฟฟ้าแสงสว่างให้ยึดตาม TOR และแบบของแต่ละโครงการ ถ้า TOR อ้างเกณฑ์ของกรมทางหลวงหรือ มอก. 2954-2562 ก็ใช้ตามนั้น
ตามแนวทางปฏิบัติของกรมทางหลวง โคมต้องได้ มอก. 1955 ต้องเป็นสินค้าผลิตในประเทศไทย (MiT) และผู้ผลิตต้องมีระบบคุณภาพ มอก. 9001 หรือ ISO 9001
ค่านี้มาจากข้อกำหนดเดิมของกรมทางหลวงฉบับทบทวนปี 2554 ส่วนแนวทางฉบับ 2569 ใช้ระดับชั้นแสงสว่างตาม มอก. 2954-2562 และ BS EN 13201-2 แทน ต้องดูว่า TOR ของโครงการอ้างฉบับไหน
ใช้โคมไฟถนนโซล่าเซลล์ ไม่ต้องเดินสายและไม่มีค่าไฟ ดูรุ่นที่มี มอก. และบริการติดตั้งพร้อมเสาได้ที่หน้า โคมไฟถนนโซล่าเซลล์
สินค้าโคมไฟถนน LED ทุกรุ่น
บทความโคมไฟถนนโซล่าเซลล์ LED มาตรฐาน มอก. พร้อมเสาและบริการติดตั้ง
สินค้าโคมไฟถนนโซล่าเซลล์ทุกรุ่น
บทความDIALux คืออะไร คู่มือโปรแกรมออกแบบแสงสว่าง
บทความMiT คืออะไร ใบรับรอง Made in Thailand
เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight · อ้างอิง: แนวทางปฏิบัติสำหรับงานออกแบบและติดตั้งไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวง ชนิดโคมไฟแอลอีดี (กรมทางหลวง 2569), ข้อกำหนดและมาตรฐานทั่วไปงานติดตั้งไฟฟ้าแสงสว่างบนทางหลวง (กรมทางหลวง 2554), มอก. 2954-2562, BS EN 13201-2, IEC 61643-11 · อัพเดทล่าสุด: กันยายน 2569
25 กันยายน 2569
ผู้ชม 2741 ครั้ง
English