อัพเดทล่าสุด: สิงหาคม 2569 · เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight ผู้จัดจำหน่ายโคมไฟกันระเบิดกว่า 15 ปี
ฝุ่นสะสมในโรงงานเป็นความเสี่ยงที่มองข้ามได้ง่าย ทั้งที่ฝุ่นติดไฟได้เมื่อรวมกับอากาศและเจอแหล่งจุดติดไฟ โคมไฟซึ่งเป็นอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ติดตั้งถาวรและเปิดใช้งานตลอดเวลา จึงเป็นหนึ่งในแหล่งจุดติดไฟที่มีความเสี่ยงสูงหากไม่ได้ออกแบบมาเฉพาะ บทความนี้อธิบายว่าฝุ่นสะสมกลายเป็นความเสี่ยงจุดติดไฟได้อย่างไร โคมไฟกันระเบิดต่างจากโคมกันน้ำทั่วไปอย่างไร และผู้ที่มีส่วนในการจัดหาจัดซื้อควรขอเอกสารอะไรจากผู้ขายก่อนตัดสินใจ
ฝุ่นติดไฟ เช่น ฝุ่นแป้ง ฝุ่นไม้ ฝุ่นถ่านหิน ผงพลาสติก หรือผงโลหะ จะกลายเป็นอันตรายเมื่อครบสามองค์ประกอบ ได้แก่ ฝุ่นติดไฟ อากาศ และแหล่งจุดติดไฟ โคมไฟธรรมดากลายเป็นแหล่งจุดติดไฟได้จากสามสาเหตุหลัก
ข้อควรระวัง: แนวทางความปลอดภัยฝุ่นติดไฟของ NFPA (มาตรฐาน NFPA 654) ใช้ชั้นฝุ่นหนาเพียงประมาณ 0.8 มิลลิเมตร (1/32 นิ้ว) ที่ปกคลุมพื้นที่ตั้งแต่ 5% ของพื้นที่ห้องขึ้นไป เป็นเกณฑ์คัดกรองความเสี่ยงฝุ่นระเบิด ซึ่งเป็นตัวเลขที่ต่ำกว่าที่หลายคนคาดไว้มาก
ผู้จัดซื้อจำนวนมากเข้าใจว่าโคมที่มีค่า IP สูง เช่น IP66 หรือ IP67 เพียงพอสำหรับพื้นที่ฝุ่น เพราะป้องกันฝุ่นเข้าตัวโคมได้ดี แต่ค่า IP ตามมาตรฐาน IEC 60529 ยืนยันเฉพาะการป้องกันฝุ่นและน้ำเข้าตัวโคม ไม่ได้ยืนยันว่า
โคมที่ออกแบบสำหรับพื้นที่ฝุ่นติดไฟจริงต้องมีการรับรองการป้องกันด้วยเปลือกหุ้มและจำกัดอุณหภูมิผิว หรือที่เรียกว่า Ex t แยกต่างหากจากค่า IP โดยเฉพาะ ไม่ใช่ดูเฉพาะตัวเลข IP บนกล่องหรือใบเสนอราคา
ข้อมูลจากผู้ผลิตโคมกันระเบิด: AGC Lighting อธิบายว่าโคมกันน้ำทั่วไปที่ปิดผนึกไว้ (Sealed Ordinary Lamp) มักไม่มีโครงสร้างกันการลุกลามของประกายไฟจากภายในสู่ภายนอก และไม่มีกลไกป้องกันความร้อนสะสมจากฝุ่นโดยเฉพาะ จึงไม่ควรใช้ทดแทนโคมที่มีการรับรอง Ex t
พื้นที่ที่มีฝุ่นติดไฟจำแนกเป็น 3 ระดับตามความถี่และระยะเวลาที่มีกลุ่มฝุ่นในบรรยากาศ
| Zone | ลักษณะพื้นที่ |
|---|---|
| Zone 20 | มีกลุ่มฝุ่นในบรรยากาศต่อเนื่องหรือเป็นประจำ เช่น ภายในไซโลเก็บเมล็ดพืช |
| Zone 21 | มีโอกาสเกิดกลุ่มฝุ่นระหว่างการทำงานปกติ เช่น พื้นที่ผสมผง |
| Zone 22 | มีโอกาสเกิดกลุ่มฝุ่นเฉพาะกรณีผิดปกติ เช่น พื้นที่บรรจุภัณฑ์รอบระบบดักฝุ่น |
อ้างอิงมาตรฐาน: การจำแนกพื้นที่ฝุ่นปัจจุบันอ้างอิง IEC 60079-10-2 ส่วนการป้องกันอุปกรณ์ด้วยเปลือกหุ้มและจำกัดอุณหภูมิผิว หรือ Ex t อ้างอิง IEC 60079-31:2022 ตัวอย่างเครื่องหมาย Ex ปัจจุบันมีรูปแบบเช่น Ex tb IIIC T80℃ Db
ข้อควรระวังสำหรับผู้จัดซื้อ: ใบเสนอราคาหรือสเปคเก่าบางฉบับอาจยังระบุมาตรฐาน IEC 61241 หรือเครื่องหมายรูปแบบเก่าอย่าง "Ex tD A21" ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ถูกยกเลิกและรวมเข้ากับตระกูล IEC 60079 แล้ว หากพบเครื่องหมายรูปแบบนี้ในใบเสนอราคา ควรขอให้ผู้ขายยืนยัน Ex Marking และใบรับรองตามมาตรฐานฉบับปัจจุบันแทน
ใบรับรอง IECEx ควรตรวจสอบสถานะกับฐานข้อมูลออนไลน์โดยตรง หากไม่พบหรือสถานะไม่ใช่ Current ไม่ควรถือว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรอง (IECEx Certified Equipment Scheme)
เมื่อได้ใบเสนอราคาจากผู้ขายหลายรายที่ระบุราคาต่างกัน คำถามต่อไปนี้ช่วยให้เห็นว่าสเปคเทียบกันได้จริงหรือไม่
โคมที่ผ่านการรับรองแล้วยืนยันเฉพาะการออกแบบและการทดสอบของตัวผลิตภัณฑ์ แต่ความปลอดภัยในการใช้งานจริงยังขึ้นอยู่กับการดูแลรักษาต่อเนื่อง โดยเฉพาะการทำความสะอาดฝุ่นที่เกาะบนผิวโคมอย่างสม่ำเสมอ เพราะฝุ่นสะสมแม้เพียงชั้นบางก็สามารถกักความร้อนและเพิ่มความเสี่ยงได้
อ้างอิงมาตรฐาน: การตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบไฟฟ้าในพื้นที่อันตรายควรดำเนินการตามแนวทางของ IEC 60079-17:2023 โดยบุคลากรที่มีความสามารถเหมาะสมกับงาน ไม่ใช่เพียงครั้งเดียวหลังติดตั้ง แต่ควรกำหนดรอบการตรวจสอบที่ชัดเจน
| หัวข้อตรวจสอบ | สิ่งที่ต้องขอ/ตรวจ |
|---|---|
| การจำแนกพื้นที่ | Zone 20/21/22 และกลุ่มฝุ่นของพื้นที่จริง |
| การรับรอง | Ex Marking รูปแบบปัจจุบันและใบรับรอง IECEx/ATEX ของรุ่นจริง |
| อุณหภูมิ | T-rating และรายงานทดสอบอุณหภูมิผิว |
| IP กับ Ex t | แยกพิจารณาคนละรายการ ไม่ใช้ค่า IP แทนการรับรอง Ex t |
| เอกสาร | Special Conditions of Use และคู่มือติดตั้ง/บำรุงรักษา |
| หลังการขาย | อะไหล่ บริการ และคำแนะนำรอบตรวจสอบทำความสะอาด |
ฝุ่นสะสมในโรงงานเป็นความเสี่ยงจุดติดไฟที่มองข้ามได้ง่าย และโคมไฟธรรมดาเป็นหนึ่งในแหล่งจุดติดไฟที่พบบ่อย การเลือกโคมไฟกันระเบิดสำหรับพื้นที่ฝุ่นจึงไม่ควรดูจากค่า IP เพียงอย่างเดียว แต่ต้องตรวจสอบ Ex Marking การรับรอง Ex t อุณหภูมิผิว และเอกสารประกอบให้ครบก่อนตัดสินใจ
สำหรับผู้ที่มีส่วนในการจัดหาจัดซื้อ การเตรียมข้อมูล Zone ของพื้นที่ ชนิดฝุ่น และอุณหภูมิแวดล้อมล่วงหน้า จะช่วยให้เปรียบเทียบใบเสนอราคาจากผู้ขายหลายรายได้ตรงประเด็นและปลอดภัยมากขึ้น
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการประเมินความเสี่ยงฝุ่นระเบิด การจำแนกพื้นที่ หรือการอนุมัติโดยวิศวกรและผู้มีอำนาจรับผิดชอบโครงการ
ส่งข้อมูล Zone ชนิดฝุ่น และใบเสนอราคาที่มี ทีมวิศวกร SacredLight ช่วยตรวจสอบสเปคและเอกสารรับรองให้ฟรี
ปรึกษาทีมวิศวกรฟรีทาง LINEไม่ได้ ค่า IP บอกเฉพาะการป้องกันฝุ่นและน้ำเข้าตัวโคม แต่ไม่ได้ยืนยันว่าผิวโคมจะไม่ร้อนเกินอุณหภูมิจุดติดไฟของฝุ่น หรือภายในจะไม่เกิดประกายไฟ ต้องเลือกโคมที่มีการรับรอง Ex t ซึ่งเป็นการป้องกันด้วยเปลือกหุ้มและจำกัดอุณหภูมิผิว แยกต่างหากจากค่า IP
จำแนกตามความถี่และระยะเวลาที่มีกลุ่มฝุ่นในบรรยากาศ Zone 20 มีกลุ่มฝุ่นต่อเนื่องหรือเป็นประจำ Zone 21 มีโอกาสเกิดกลุ่มฝุ่นระหว่างการทำงานปกติ และ Zone 22 มีโอกาสเกิดเฉพาะกรณีผิดปกติ ระดับความเข้มงวดของการเลือกโคมจึงลดหลั่นตามลำดับ
เป็นสัญลักษณ์รูปแบบเก่าตามมาตรฐาน IEC 61241 ซึ่งถูกยกเลิกและรวมเข้ากับมาตรฐานตระกูล IEC 60079 แล้ว ควรขอให้ผู้ขายยืนยัน Ex Marking รูปแบบปัจจุบัน เช่น Ex tb IIIC T80°C Db พร้อมใบรับรองที่อ้างอิงมาตรฐานฉบับล่าสุด
เพราะฝุ่นที่สะสมแม้เพียงชั้นบางบนผิวโคมสามารถกักเก็บความร้อนและเพิ่มความเสี่ยงจุดติดไฟได้ ใบรับรองยืนยันการออกแบบของตัวโคม แต่ไม่ได้ครอบคลุมการดูแลรักษาหลังติดตั้ง
อย่างน้อยควรขอ Ex Marking และเลขที่ใบรับรอง IECEx หรือ ATEX ของรุ่นจริง ค่า IP แยกจากการรับรอง Ex t รายงานทดสอบอุณหภูมิผิว และข้อมูล Special Conditions of Use หากมี เพื่อเทียบกับข้อมูลฝุ่นและ Zone ของพื้นที่จริง
สินค้า โคมไฟกันระเบิด LED ทุกรุ่นของ SacredLight
บทความ มาตรฐาน ATEX และ IECEx คืออะไร คู่มือเลือกหลอดไฟกันระเบิด
บริการ ออกแบบระบบแสงสว่างและติดตั้งครบวงจร (Lighting Design)
เขียนโดยทีมวิศวกร SacredLight · อ้างอิง: IEC 60079-10-2, IEC 60079-31:2022, IEC 60079-17:2023, IECEx Certified Equipment Scheme, NFPA 654 · อัพเดทล่าสุด: สิงหาคม 2569
25 สิงหาคม 2569
ผู้ชม 26 ครั้ง
English